Podwójne widzenie to objaw, w którym jeden przedmiot widzisz jako dwa obrazy i zawsze wymaga sprawdzenia, skąd się bierze. Może wynikać z problemu w samych oczach, mięśniach poruszających gałkami ocznymi albo w mózgu i nerwach. Kluczowe jest to, czy dwojenie pojawia się nagle, czy narasta powoli, oraz czy dotyczy jednego oka, czy obu naraz.
- Podwójne widzenie jest objawem, a nie chorobą samą w sobie.
- Prosty test z zasłanianiem oczu pomaga wstępnie ocenić, skąd może pochodzić problem.
- Przyczyną bywa wada wzroku, zaćma, zaburzenia ustawienia oczu, ale też choroby naczyń i nerwów.
- Nagłe dwojenie z bólem głowy, zawrotami lub opadaniem powieki to powód do pilnego zgłoszenia się po pomoc.
- Leczenie dobiera się do przyczyny – od okularów po leczenie choroby ogólnoustrojowej.
Zobacz też: Mroczki przed oczami – co oznacza ten objaw i kiedy się martwić?
Co to jest podwójne widzenie i jak je rozpoznać?
Podwójne widzenie to stan, w którym jeden obiekt widzisz jako dwa obrazy, obok siebie, jeden nad drugim albo pod skosem. Nie jest to „zwykłe” niewyraźne widzenie – tu wyraźnie widać dwa kontury tego samego przedmiotu.
Bardzo ważne jest sprawdzenie, czy dwoi przy użyciu obu oczu, czy tylko w jednym:
- Zakryj jedno oko ręką i popatrz na jeden punkt (np. klamkę w drzwiach).
- Potem zakryj drugie oko i zrób to samo.
Jeżeli:
- Podwójne widzenie znika po zasłonięciu jednego oka – problem najczęściej dotyczy ustawienia oczu lub mięśni, które nimi poruszają (tzw. dwojenie obuoczne).
- Podwójne widzenie utrzymuje się w jednym oku – zwykle chodzi o problem „optyczny” w tym oku (rogówka, soczewka, rzadziej siatkówka).
Oprócz dwojenia mogą pojawić się inne objawy: ból głowy, zawroty, nudności, opadanie powieki, problemy z równowagą. Im więcej takich sygnałów towarzyszy nagłemu początkowi, tym szybciej trzeba skonsultować się z lekarzem.
Jakie problemy w oczach mogą powodować diplopię?
Podwójne widzenie może wynikać z tego, że obraz w jednym oku jest zniekształcony i mózg nie potrafi go dobrze połączyć z drugim okiem. Najczęściej dotyczy to jednego oka i jest związane z samą gałką oczną.
Do częstych przyczyn należą:
- Astygmatyzm – nieregularny kształt rogówki, przez co linie proste „rozciągają się” lub wyglądają na podwójne.
- Zaćma – zmętniała soczewka rozprasza światło i tworzy kilka konturów jednego obiektu.
- Zmiany i blizny w rogówce – obraz jest zniekształcony, szczególnie przy patrzeniu na światła i kontrastowe krawędzie.
- Zmiany w plamce żółtej – centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za ostre widzenie; mogą powodować „falowanie” linii i wrażenie zdublowanego obrazu.
Czasem dwojenie nasila się w konkretnych sytuacjach: przy czytaniu, patrzeniu w dal, po wielu godzinach spędzonych przed ekranem. U części osób zniknie po dobraniu właściwych okularów, u innych konieczne jest leczenie przyczyny (np. operacja zaćmy, terapia zmian w siatkówce). Ważne jest, aby takie objawy omówić z okulistą, a nie „przyzwyczajać się” do nich.
Kiedy podwójne widzenie ma związek z nerwami i mięśniami poruszającymi gałkami ocznymi?
Jeżeli oczy nie patrzą idealnie w to samo miejsce, mózg dostaje dwa różne obrazy i zaczyna je widzieć podwójnie. Dzieje się tak, gdy dochodzi do zaburzenia pracy mięśni poruszających gałkami ocznymi albo nerwów, które nimi sterują. Taki problem zwykle daje dwojenie obuoczne – ustępuje po zasłonięciu jednego oka.
W praktyce lekarze często widzą podwójne widzenie u osób z:
- Ostrym zezem pojawiającym się nagle u dorosłego.
- Uszkodzeniem nerwu ruchowego oka, np. w przebiegu cukrzycy lub nadciśnienia tętniczego (tzw. mikroangiopatia – uszkodzenie drobnych naczyń).
- Chorobami naczyń mózgu, takimi jak udar lub tętniak.
Opisano na przykład przypadek mężczyzny z bardzo wysokim poziomem cukru i bólem głowy, u którego nagłe podwójne widzenie było pierwszym objawem uszkodzenia nerwu poruszającego okiem – dopiero to doprowadziło do rozpoznania i leczenia cukrzycy.
Podwójne widzenie może też pojawić się w przebiegu stwardnienia rozsianego czy po infekcjach wirusowych. W ostatnich latach opisywano pojedyncze przypadki diplopii po przebyciu COVID-19 – najprawdopodobniej w mechanizmie zapalenia nerwów lub zaburzeń naczyniowych.
Podwójne widzenie – kiedy pilnie do lekarza i jak wygląda leczenie?
Podwójne widzenie jest szczególnie niebezpieczne, gdy pojawia się nagle i „z niczego”. W badaniach podkreśla się, że taki początek, zwłaszcza u osoby z nadciśnieniem lub cukrzycą, wymaga szybkiej diagnostyki, aby wykluczyć udar, tętniaka lub inne ostre choroby.
Do pilnej konsultacji (SOR, pogotowie) skłaniają:
- Nagłe podwójne widzenie, którego wcześniej nie było.
- Silny ból głowy lub ból w okolicy oka.
- Zawroty głowy, problemy z chodzeniem, mówieniem lub utrata siły w ręce czy nodze.
- Opadanie powieki, różnica w wielkości źrenic, ból przy ruchach oka.
W mniej nagłych sytuacjach pierwszym specjalistą jest zwykle okulista. Podstawowe kroki diagnostyczne to:
- Dokładny wywiad – kiedy zaczęło się podwójne widzenie, w jakich sytuacjach jest najsilniejsze, jakie leki pacjent przyjmuje, jakie ma choroby przewlekłe.
- Badanie ostrości wzroku, przedniego odcinka oka, dna oka i ruchów gałek ocznych.
- Proste testy z zasłanianiem oczu, czasem badanie z użyciem pryzmatów, aby ocenić ustawienie oczu.
Jeśli okulista podejrzewa przyczynę neurologiczną, kieruje do neurologa lub na badania obrazowe (rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa). W razie potrzeby włącza się także internista lub chirurg (np. neurochirurg, chirurg naczyniowy).
Leczenie zależy od przyczyny:
- Wady wzroku, astygmatyzm, zaćma – korekcja okularami, soczewkami, czasem operacja.
- Zaburzenia ustawienia oczu i ostry zez – okulary pryzmatyczne, czasowe zasłonięcie jednego oka, zastrzyki z toksyny botulinowej A w mięśnie poruszające okiem lub operacja tych mięśni.
- Choroby ogólne (cukrzyca, nadciśnienie, choroby naczyń) – kluczowe jest wyrównanie choroby podstawowej, czasem dwojenie zmniejsza się wtedy z czasem samoistnie.
Pytania i odpowiedzi
Mam podwójne widzenie tylko w jednym oku. Czy to coś groźnego?
Najczęściej chodzi o problem w samym oku (np. wada wzroku, zaćma, zmiana w rogówce lub siatkówce). To zwykle nie jest stan zagrożenia życia, ale wymaga zbadania przez okulistę, aby dobrać leczenie i wykluczyć poważniejsze choroby.
Dwojenie pojawiło się nagle, mam też ból głowy. Co robić?
Przy nagłym początku z bólem głowy, zawrotami, opadaniem powieki lub trudnościami z mówieniem nie należy czekać – trzeba pilnie zgłosić się na SOR. Taki zestaw objawów może być związany z chorobą naczyń mózgu (np. udarem) lub innym ostrym schorzeniem wymagającym szybkiego leczenia.
Czy podwójne widzenie może wynikać z cukrzycy lub nadciśnienia?
Tak. U osób z długo trwającą cukrzycą lub źle kontrolowanym nadciśnieniem może dojść do uszkodzenia drobnych naczyń zaopatrujących nerwy poruszające okiem, co objawia się dwojeniem. W jednym z opisów przypadku właśnie podwójne widzenie i ból głowy doprowadziły do rozpoznania ciężkiej, wcześniej nierozpoznanej cukrzycy.
Czy podwójne widzenie może samo przejść?
Zdarza się, że objaw stopniowo słabnie, np. przy przejściowym uszkodzeniu nerwu. Nie należy jednak czekać „aż minie” bez diagnostyki. Lekarz musi sprawdzić, czy nie kryje się za tym udar, tętniak, choroba zapalna lub inna przyczyna, którą trzeba leczyć.